İletişimISSN:2980-0056
Yazar GirişiHakem GirişiYeni Üyelik
TürkçeEnglish
AnasayfaYazarlar için RehberAmaç ve KapsamHakkındaİndex-Dizin BilgileriMakale GönderSon SayıArşivİletişim

TARİH-İ NİGÂRİSTÂN’IN RESİMLİ NÜSHALARINDA HÜKÜMDARLIK ALAMETLERİ

Büşra Ayaz

  • Büşra Ayaz: İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ
  •  Yıl : 2025
  •  Cilt : 5
  •  Sayı : 1
  •  Sayfa : 64-80
Ahmed b. Muhammed-i Gaffârî-yi Kazvînî tarafından 16. yüzyılda kaleme alınan Tarih-i Nigâristân, hicrî 1. yüzyıldan başlayarak yaklaşık on asırlık bir dönemi kapsayan kapsamlı bir tarih ve edebiyat eseridir. Eserde yalnızca peygamberlerin ve İslam hükümdarlarının değil, aynı zamanda on iki imamın, bilginlerin ve dönemin önde gelen şahsiyetlerinin hayat hikâyeleri anlatılmaktadır. Bununla birlikte, astronomiye, ahlak felsefesine ve toplumsal değerlere dair bilgiler de yer almakta; öğüt verici hikâyeler, meseller ve fıkralar aracılığıyla okuyucuya ahlaki dersler sunulmaktadır. Bu yönüyle Tarih-i Nigâristân, tarihsel bilgiyi edebî bir anlatımla bütünleştiren, hem öğretici hem de sanatsal nitelikler taşıyan bir ansiklopedi karakteri olan bir eserdir. Bu çalışma, eserin üç önemli resimli nüshasını incelemektedir. Bunlar, Kanada’daki Aga Khan Müzesi’nde bulunan Akm 272, Amerika Birleşik Devletleri Walters Sanat Müzesi’ne ait Walters Ms. W.598 ve Almanya Heidelberg Üniversitesi Kütüphanesi’nde muhafaza edilen Cod. Heid. Orient 222’dir. 16. ve 17. yüzyıllarda Şiraz’da üretilen bu nüshalar, zarif hat işçiliği, yoğun renk paleti ve zengin minyatür süslemeleriyle Safevî dönemi sanat anlayışının seçkin ve önemli örneklerini oluşturur. Araştırmanın merkezinde, bu minyatürlerde tasvir edilen hükümdar figürlerinin ikonografik ve kronolojik açıdan incelenmesi yer almaktadır. Taç, taht, başlık, kıyafet, oturuş biçimi, kılıç, asa ve sembolik objeler gibi hükümdarlık alametleri analiz edilmiştir. Altı minyatür üzerinden gerçekleştirilen karşılaştırmalı çözümlemelerle, Safevî döneminin siyasal ideolojisi, görsel temsil dili ve estetik değerleri ortaya konmuştur. Ayrıca metin ile resim arasındaki anlatı ilişkisi irdelenerek, hükümdarların kimlikleri, sahnelerin anlam katmanları ve Şiraz’ın dönemin el yazması üretim merkezi olarak gelişimi değerlendirilmiştir. Sonuçta çalışma, Tarih-i Nigâristân’ı merkez alarak Safevî döneminde sanat, iktidar ve temsil arasındaki etkileşimi çok yönlü biçimde ortaya koymaktadır.
Atıf yapmak için : Ayaz, B., (2025). Tarih-i Nigâristân’ın Resimli Nüshalarında Hükümdarlık Alametleri . Nigarhane, 5(1), 64-80.

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.

Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.
Nigarhane Sanat Dergisi
2025, Cilt5, Sayı1
ISSN: 2980-0056
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :

Kaynakça

  1. Anar, A. D. G. (2017). Safevî Şahlarının Baniliği Üzerine Bir Değerlendirme. İran Çalışmaları Dergisi 1(1), 117-143.
  2. Ayaz, B. (2025). Tarih-i Nigâristan: 16. yüzyıl Safevîsinde kitap. Ankara: Sonçağ Akademi Yayınları.
  3. Babayan, K. (2008). Mystics, Monarchs and Messiahs: Cultural Landscapes of Early Modern Iran, Cambridge.
  4. Barthold, V.V., (1990). Moğol Istilasına Kadar Türkistan, Hazırlayan (Hakkı DursunYıldız), TTK Basımevi.
  5. Bato, Z. (2022). Asya’dan Esen Bir Rüzgar: Câmiu’t-Tevârîh Minyatürlerindeki Hükümdarlar (TSMK H. 1653). Lale (5), 90-99.
  6. Beksaç, E. (2008). Safevîler, TDV İslâm Ansiklopedisi, C.35, s.457-459.
  7. Çağman, F., Tanındı, Z. (1979). Topkapı Sarayı Müzesinde İslam Minyatürleri. Tercüman Yayınevi.
  8. Çetin, Ö. (2018). Minyatür Sanatının Türk Grafik Tasarımı Çerçevesinde Kitap İllüstrasyonu Olarak Değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Anadolu Üniversitesi.
  9. Ferruh R. H. (2005). Sâm Mirza, Teẕkire-i Tuḥfe-i Sâmî (nşr. Rükneddin Hümâyun Ferruh).
  10. Genç, R. (1981). Karahanlı Devlet Teşkilatı. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  11. Gibson, C. (2009). Semboller Nasıl Okunur? Resimli Sembol Okuma Rehberi. Yem Yayınları.
  12. Gilani, M. M., (1961). Kadı Ahmet Gaffarî-i Kazvini, Tarih-i Nigâristân (1340), (neşr. Murteza Muderresi Gilani).
  13. Gök, E. Ç. (2024) Türk Kumaş Sanatında Görülen Taç Motifi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, Cilt: 17, Sayı: 46, 916-931.
  14. Gündüz, B. (2023). Kadı Ahmed Gaffarî, Osmanlılar, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safevîler Tarîh-i Cihan-Âra, Tercüme ve Notlar, Bilge Kültür Sanat Yayınevi.
  15. İndirkaş, Z. (1991). Selçuklular’da Taç Geleneği. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi, 10, 39-46.
  16. Karaketir, Eray. Elamtu: Elam Adı ve Elam Toprakları Çerçevesinde Modern Güneybatı İran’ın Coğrafi Kimliği. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 13.25 (2023): 157-190.
  17. Naskali, E. (2009). Sasaniler, TDV İslam Ansiklopedisi, C.36, s.174-176, İstanbul.
  18. Neraki, H. (1963). Kadı Ahmed Gaffârî-yi Kazvînî, Târih-i Cihân-âra. "nşr." Hasan Neraki, Tahran 1332.
  19. Olyaei, B. R. (2016). 17 ve 18. Yüzyıl İran Resim Sanatında Batı Etkileri [Doktora Tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi.
  20. Özliyen, İ., B., (2019). Gülistan Sarayı Müzesi Kütüphanesi (MS.716) Baysungur Şahnamesi Minyatürlerinin Resim Metin İlişkisi, [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
  21. Peçe, Z. (2021). Süleymannâme (TSMK, H. 1517) Vr. 503a’da Yer Alan Elçi Kabul Sahnesinde Kozmik Merkez Üzerinden Yol Alan İktidar Dili. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, (17), 73-110.
  22. Robinson, B. W., (1958). A Descriptive Catalogue of the Persian Paintings in the Bodeleian Library, Oxford.
  23. Rüstemi, S. Mazaheri J.ve Radmanesh, A.M. (2014). Ahmed Ghafarinin Tarihi Nigâristân’ın Bilinmeyen ve Eşsiz Bir Nüshasının Tanıtımı ve İncelemesi. Beşerî Bilimler ve Kültürel İncelemeler Araştırma Merkezi, Sayı 1.
  24. Seccadi, S. (1996). Gaffari, Gaffari, Ahmed b. Muhammed-i Gaffari-i Kazvini (6.975/1567) TDVIA, C. 13, Istanbul.
  25. Titley, N. (1983). Persian Miniature Painting: Its Influence on the Art of Turkey and India: The British Library Collections, University of Texas Press, 1st University of Texas Press ed.
  26. Uluç, L. (2006). Türkmen Valiler, Şirazlı Ustalar, Osmanlı Okurlar: XVI. Yüzyıl Şiraz Elyazmaları. İş bankası Kültür Yayınları.