İletişimISSN:2980-0056
Yazar GirişiHakem GirişiYeni Üyelik
TürkçeEnglish
AnasayfaYazarlar için RehberAmaç ve KapsamHakkındaİndex-Dizin BilgileriMakale GönderSon SayıArşivİletişim

Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesinde Bulunan Muhtarü'l-Hikem ve Mehasini'l-Kelim Minyatürlerinin Analizi

Melek ÖZ

  • Melek ÖZ: Necmettin Erbakan Üniversitesi Güzel Sanatlar ve Mimarlık Fakültesi
  •  Yıl : 2023
  •  Cilt : 3
  •  Sayı : 1
  •  Sayfa : 25-53
Döneminde oldukça rağbet gören Muhtarü'l-Hikem ve Mehasini'l-Kelim yazma eser; 11. yüzyılında İbn Fatik tarafından yazılmıştır. Eserde yirmi felsefe bilginlerin isimleri başlığı altında hikmetli sözlerini ve sekiz felsefi bilginin fiziksel özellikleri anlatılmıştır. Aradan geçen yüz yıla rağmen kopyalanarak Avrupa ülkelerine kadar gitmiş ve batı dillerine çevrilmiştir. Eserin minyatürleri 13. yüzyılın ortalarında Mezopotamya’ da yapıldığı tahmin edilmektedir. İncelenen eserin günümüze kadar gelen tek minyatürlü nüshası, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesinde III. Ahmet 3206 envanter numaraya kayıtlıdır. Tarihsiz olan bu eserin kimin yaptığı da bilinmemektedir. Kitapta 15 varak minyatür bulunmaktadır. Minyatürler Arap- Bizans etkilerini bir arada göstermekte ama Uygur minyatür özellikleri de barındırmaktadır. Muhtarü'l-Hikem ve Mehasini'l-Kelim yazma eserinin içinde yer alan minyatürlerinin ayrıntılı incelenmesi ve Selçuklu döneminde yapılan minyatürlü yazma eserlerle karşılaştırması yapılarak, minyatür farklılıklarını ortaya çıkarmak ve kayıt altına alınması amaçlanmıştır. Eserde giriş ve son varaklarda karşılıklı, satır aralarına da yerleştirilmiş minyatürler bulunmaktadır. Minyatürlerin kompozisyon, desen ve renk unsurları incelenmiştir. Muhtarü'l-Hikem ve Mehasini'l-Kelim yazma eserin 13. yüzyıla ait diğer minyatürlü yazma eserlerle karşılaştırılması yapılmıştır.  Selçuklu Döneminden önce Mezopotamya’da birçok devlet ve uygarlık yaşamıştır. Bu devlet ve uygarlıklar birbirlerinin kültür miraslarının etkisi altında kalmıştır. Minyatür sanatı bu etkinin en belirgin örneklerini sunmaktadır. Helenistik, Moğol ve Arap kültürlerin karışımı ile oluşan Selçuklu minyatürü yenilikçi tarzlarını ortaya koymuştur.
Atıf yapmak için : Öz, M. (2023). Topkapı Sarayı Müzesi kütüphanesinde bulunan Muhtarü'l-Hikem ve Mehasini’l-Kelim minyatürlerinin analizi. Nigarhane Dergisi, 3(1), 25-53. https://doi.org/10.54498/Nigarhane.2023.14

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.

Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.
Nigarhane Sanat Dergisi
2023, Cilt3, Sayı1
ISSN: 2980-0056
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :

Kaynakça

  1. Bir, A., & Kaçar, M. (2012). Usturlap. İçinde İslam Ansiklopedisi (1-42, ss. 195-198). TDVİA.
  2. Blair, S. (1994). The art and architecture of Islam 1250-1800. New Haven [Conn.] : Yale University Press. http://archive.org/details/artarchitectureo0000blai
  3. Cottrell, E. (2011). Al-Mubashshir ibn Fātik (ss. 815-818). https://doi.org/10.1007/978-1-4020-9729-4_344
  4. Çağman, F., & Tanındı, Z. (1979). Topkapı Sarayı Müzesi İslam Minyatürleri. Tercüman Sanat ve Kültür Yayınları.
  5. Deveci̇, A. (2015). Selçuklu Dönemi Resim Çalışmaları. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 5(09), Article 09.
  6. Eıd, S. (2021). Kalkaşendi’nin Subhu’l-A’şâ Adlı Eserinin Hat Sanatı Açısından Değerlendirilmesi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Yayınlamış Sanatta Yeterlilik Tezi.
  7. El-MELİKÜ’l-ÂDİL I. (t.y.). TDV İslâm Ansiklopedisi. Geliş tarihi 21 Nisan 2023, gönderen https://islamansiklopedisi.org.tr/el-melikul-adil-i
  8. Ettinghausen, R. (1977). Arab Painting. http://archive.org/details/arabpainting0000etti
  9. İbn Fâtik, el-M. (13.yy.). Muhtarü’l-Hikem ve Mehasini’l-Kelim (Milli Saraylar Başkanlığı). İstanbul, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi.
  10. İnal, G. (1995). Türk Minyatür Sanatı Başlangıcından Osmanlılara Kadar. Atatürk Kültür Merkezi.
  11. Karatay, F. E. (1966). Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Arapça Yazmalar Kataloğu C. III. (1-3). Milli Eğitim Bakanlığı.
  12. Karlığa, H. B. (1999). İbn Fātik. İçinde İslam Ansiklopedisi (1-19, ss. 482-483). TDVİA.
  13. Kaya, M. (2013). Muhtaru’l-Hikem ve Mahasinu’l Kelim’de Aristoteles’e İsnad Edilen Hikmetli Sözler ve Bunların Kaynakları. Felsefe Arkivi, 26, Article 26.
  14. Mahir, B. (2020). Minyatür. İçinde İslam Ansiklopedisi (1-30, ss. 118-123). TDVİA.
  15. Mubashshir ibn Fātik, A. al-Wafāʼ, Güman, O., Coşkun, A., & Mubashshir ibn Fātik, A. al-Wafāʼ. (2013). Muhtaru’l-hikem: = Hikmetli sözler: metin - çeviri (1. baskı). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
  16. Pakalın, M. Z. (1993). Osmanlı tarih deyimleri ve terimleri sözlüğü. Milli Eğitim Basımevi.
  17. Rosenthal, F. (1960). Al-Mubashshir ibn Fâtik. Prolegomena to an Abortive Edition. Oriens, 13/14, 132-158. https://doi.org/10.2307/1580309
  18. Rosenthal, F. (1975). From Arabic Books and Manuscripts, XIII-XIV. Journal of the American Oriental Society, 95(2), 209-213. https://doi.org/10.2307/600317
  19. Sivrioğlu, U. T. (2013). İslâm Kitap Resmi ve Minyatür Sanatında Hellenistik-Bizans Etkisi. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi
  20. Academic Journal of History and Idea, I(1), Article 1.
  21. Süslü Özden. (2007). Tasvirlere Göre Anadolu Selçukluı Kıyafetleri (2. bs). Atatürk Kültür Merkezi.
  22. ŞAM. (t.y.). TDV İslâm Ansiklopedisi. Geliş tarihi 21 Nisan 2023, gönderen https://islamansiklopedisi.org.tr/sam--suriye
  23. Vat.ar.368 | DigiVatLib. (t.y.). Geliş tarihi 25 Kasım 2023, gönderen https://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.ar.368
  24. Vat.sir.559 | DigiVatLib. (t.y.). Geliş tarihi 25 Kasım 2023, gönderen https://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.sir.559