Yıldız Albümleri Işığında Şam Emeviyye Camii’nin 1893 Onarımı: Görsel Bir Analiz

Fatih Sarımeşe

Fatih Sarımeşe

Yıl : 2025
Cilt : 5
Sayı : 1
Sayfa : 15-35

Pagan dönemden beri kutsal ibadethane alanı özelliğini koruyan bir bölgede inşa edilen Şam Emeviyye Camii 705-715 yıllarında tamamlanmıştır. Sanat tarihi ve mimarlık tarihi alanlarında önemli bir yere sahip olan Emeviyye Camii; plan düzeni, süslemeleri ve mimari detaylarıyla dikkat çekicidir. Şam’ın fethiyle birlikte Emeviyye Camii Osmanlıların eline geçmiştir. Osmanlılar döneminde pek çok kere müdahale gören yapı 1893 yangınında harap duruma gelmiştir. Başkent İstanbul’a haber ulaştıktan sonra hızlı bir şekilde onarım çalışmalarına başlanmıştır. Sultan II. Abdülhamid Şam Emeviyye Camii’nin akıbeti ve onarımları hakkında Osman Hamdi Bey’in kendisine raporlaması için görevlendirmiştir. Osman Hamdi Bey yapının onarımı için önerilen betonarme malzeme yerine “tarz-ı kadim” usulünde onarım çalışmasını desteklediğini raporda belirtmiştir. Tarz-ı kadim ifadesi Osmanlı mimarisi içinde klasik döneme ithaf edilen bir usul olarak kabul edilebilir. 1908’de İttihat ve Terakki’nin yönetimi devralmasıyla birlikte devletin resmî mimari üslubu olan Ulusal Mimarlık Üslubu Şam Emeviyye Camii’nin onarımında uygulandığı söylenebilir. Caminin onarım öncesi ve onarım sonrası fotoğraflardan yapılan değişiklikler takip edilebilmektedir. 1904 yılında ibadete açılan caminin kıble cephesinin merkezinde yer alan mihrap nişi mukarnas kavsaralı bir forma dönüştürülmüştür. Ahşap minber yerine mermerden bir minber yapılmıştır. Duvarda ve taşıyıcılarda görülen klasik geometrik motifler dikkat çekicidir. Müezzin mahfili ve giriş cephesindeki şebekeler yenilenmiştir. Bu durum Ulusal Mimarlık Üslubunun İttihat ve Terakki’nin yönetimi devralmasından önce başkent İstanbul’a uzak bölgede dahi uygulandığını göstermektedir. Osman Hamdi Bey’in günümüz restorasyon bilicine uygun bir şekilde “tarz-ı kadim” usulünü önermesi dikkat çekicidir. Bu durum modern restorasyon bilincinin Osmanlı’da 19. yüzyıl sonlarına doğru şekillenmeye başladığını ve Ulusal Mimarlık Üslubunun 1908 öncesinde de etkili olduğunu göstermesi açısından önemlidir.

Atıf yapmak için : Sarımeşe, F. (2025). Yıldız Albümleri Işığında Şam Emeviyye Camii’nin 1893 Onarımı: Görsel Bir Analiz, Nigarhane Dergisi, 5(1), 15-35.

Açıklama : Yazarların hiçbiri, bu makalede bahsedilen herhangi bir ürün, aygıt veya ilaç ile ilgili maddi çıkar ilişkisine sahip değildir. Araştırma, herhangi bir dış organizasyon tarafından desteklenmedi.Yazarlar çalışmanın birincil verilerine tam erişim izni vermek ve derginin talep ettiği takdirde verileri incelemesine izin vermeyi kabul etmektedirler. None of the authors, any product mentioned in this article, does not have a material interest in the device or drug. Research, not supported by any external organization. grant full access to the primary data and, if requested by the magazine they agree to allow the examination of data.

Yıldız Albümleri Işığında Şam Emeviyye Camii’nin 1893 Onarımı: Görsel Bir Analiz, Araştırma Makalesi,
2025, Vol. 5 (1)

Geliş Tarihi : 08.04.2025, Kabul Tarihi : 16.06.2025 , Yayın Tarihi : 29.12.2025