İletişimISSN:2980-0056
Yazar GirişiHakem GirişiYeni Üyelik
TürkçeEnglish
AnasayfaYazarlar için RehberAmaç ve KapsamHakkındaİndex-Dizin BilgileriMakale GönderSon SayıArşivİletişim

Yıldız Albümleri Işığında Şam Emeviyye Camii’nin 1893 Onarımı: Görsel Bir Analiz

Fatih Sarımeşe

  •  Yıl : 2025
  •  Cilt : 5
  •  Sayı : 1
  •  Sayfa : 15-35
Pagan dönemden beri kutsal ibadethane alanı özelliğini koruyan bir bölgede inşa edilen Şam Emeviyye Camii 705-715 yıllarında tamamlanmıştır. Sanat tarihi ve mimarlık tarihi alanlarında önemli bir yere sahip olan Emeviyye Camii; plan düzeni, süslemeleri ve mimari detaylarıyla dikkat çekicidir. Şam’ın fethiyle birlikte Emeviyye Camii Osmanlıların eline geçmiştir. Osmanlılar döneminde pek çok kere müdahale gören yapı 1893 yangınında harap duruma gelmiştir. Başkent İstanbul’a haber ulaştıktan sonra hızlı bir şekilde onarım çalışmalarına başlanmıştır. Sultan II. Abdülhamid Şam Emeviyye Camii’nin akıbeti ve onarımları hakkında Osman Hamdi Bey’in kendisine raporlaması için görevlendirmiştir. Osman Hamdi Bey yapının onarımı için önerilen betonarme malzeme yerine “tarz-ı kadim” usulünde onarım çalışmasını desteklediğini raporda belirtmiştir. Tarz-ı kadim ifadesi Osmanlı mimarisi içinde klasik döneme ithaf edilen bir usul olarak kabul edilebilir. 1908’de İttihat ve Terakki’nin yönetimi devralmasıyla birlikte devletin resmî mimari üslubu olan Ulusal Mimarlık Üslubu Şam Emeviyye Camii’nin onarımında uygulandığı söylenebilir. Caminin onarım öncesi ve onarım sonrası fotoğraflardan yapılan değişiklikler takip edilebilmektedir. 1904 yılında ibadete açılan caminin kıble cephesinin merkezinde yer alan mihrap nişi mukarnas kavsaralı bir forma dönüştürülmüştür. Ahşap minber yerine mermerden bir minber yapılmıştır. Duvarda ve taşıyıcılarda görülen klasik geometrik motifler dikkat çekicidir. Müezzin mahfili ve giriş cephesindeki şebekeler yenilenmiştir. Bu durum Ulusal Mimarlık Üslubunun İttihat ve Terakki’nin yönetimi devralmasından önce başkent İstanbul’a uzak bölgede dahi uygulandığını göstermektedir. Osman Hamdi Bey’in günümüz restorasyon bilicine uygun bir şekilde “tarz-ı kadim” usulünü önermesi dikkat çekicidir. Bu durum modern restorasyon bilincinin Osmanlı’da 19. yüzyıl sonlarına doğru şekillenmeye başladığını ve Ulusal Mimarlık Üslubunun 1908 öncesinde de etkili olduğunu göstermesi açısından önemlidir.
Atıf yapmak için : Sarımeşe, F. (2025). Yıldız Albümleri Işığında Şam Emeviyye Camii’nin 1893 Onarımı: Görsel Bir Analiz, Nigarhane Dergisi, 5(1), 15-35.

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.

Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.
Nigarhane Sanat Dergisi
2025, Cilt5, Sayı1
ISSN: 2980-0056
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :

Kaynakça

  1. Ahunbay, Zeynep. Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon. İstanbul: YEM Yayınları, 2022.
  2. Asfour, Abdülhalim. Emevi Devrinden Osmanlılara Kadar Suriye Minareleri. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1997.
  3. Ateş, İbrahim. “Şam Ümeyye Câmi ve Vakfiyesi”. Vakıflar Dergisi 12 (1978), 20-78.
  4. Aykaç, Fettah. K.A.C. Creswell’e Göre Erken Devir İslâm Mimarisi. İstanbul MMG Yayınları, 2020.
  5. Boran, Ali. “Şam Emeviye Camisi’ne Türkler’in Katkıları”. Türk Dünyası Araştırmaları 183 (Aralık 2009), 263-292.
  6. Çam, Nusret. İslam’da Sanat ve Mimari. Ankara: Elektronik İletişim Ajansı, 1994.
  7. Erkal, Mehmet. “Beytülmâl”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 6/90-94. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
  8. Ertaş, Mehmet Yaşar. “1759 Şam Depremi’nde Büyük Hasar Gören Emeviye, Selimiye ve Süleymaniye Câmilerinin Onarımı”. Ortadoğu’da Osmanlı Dönemi Kültür İzleri Uluslararası Bilgi Şöleni Bildirileri ed. Ş. Ercebeci-A. Şimşek-Canpolat (25-27 Ekim 2000), 241-251.
  9. Kale, Kevser Nur. Şam Emeviyye Camii’nin Sultan II. Abdülhamid Dönemi Tamiratı. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
  10. Kazan, Hilal. “1893 Yangını Sonrası Şam Emevi Camii Restorasyonu”. MJH: Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi=Mediterranean Journal of Humanities 6/2 (2016), 333-341.
  11. Kazan, Hilal. II. Abdülhamid Han Devri Önemli Restorasyonları Şam Emevi Câmii ve Selanik Ayasofya Câmii. İstanbul: Kriter Yayınları, 2023.
  12. Koyuncu, Mevlüt. Emevi Halifesi Velid B. Abdülmelik. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Yayınları 2004.
  13. Sarımeşe, Fatih. Ulusal Mimarlık Dönemi’nde İstanbul’da Yapılan Restorasyon ve Koruma Uygulamaları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
  14. Sönmez, Ali. “Osman Hamdi Bey’in Sayda Kazısı ve Bu Kazının Müze-i Hümâyun’un Gelişimine Etkisi”. History Studies 12/3 (2020), 765-788.
  15. Yazıcı, Talib. “Emeviyye Camii”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 11/108. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
  16. https://www.gzt.com/mecra/samin-kalbi-emevi-cami-3517611 Erişim 28 Mart 2025.
  17. https://www.selcuklumirasi.com/architecture-detail/sam-emeviye-camisi Erişim 28 Mart 2025.
  18. İstanbul Üniversitesi Yıldız Albümleri Arşivi, Erişim 16 Ocak 2025.
  19. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/779-68---0006.jpg
  20. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/90567---0003.jpg
  21. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/779-35---0098.jpg
  22. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/779-68---0003.jpg
  23. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/779-68---0003.jpg
  24. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/779-68---0003.jpg
  25. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/779-68---0012.jpg
  26. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/90580---0001.jpg
  27. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/90580---0002.jpg
  28. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/90580---0005.jpg
  29. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/90580---0002.jpg
  30. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/779-68---0011.jpg
  31. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/90580---0009.jpg
  32. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/90580---0013.jpg
  33. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/90580---0008.jpg
  34. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/90580---0012.jpg
  35. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/779-68---0001.jpg
  36. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/FOTOGRAF/90580---0004.jpg